Wat zijn basisvormen en waarom zijn ze belangrijk voor een tuinontwerp?
Basisvormen voor de tuin zijn geometrische of organische vormen, bijvoorbeeld cirkels, rechthoeken en lijnen, waarmee je de indeling van de tuin bepaalt. Hiermee leg je een sterke basis en zorg je voor samenhang en een logische indeling. Door eerst een basisvorm te kiezen, wordt het makkelijker om zichtlijnen aan te brengen, de tuin op te delen in verschillende zones en balans te vinden tussen het groen, de bestrating en looproutes. Het werkt zowel in een kleine stadstuin als bij een flinke lap grond.
10 basisvormen voor de tuin
Elke basisvorm heeft een ander effect op de beleving van de tuin en helpt bij het creëren van zichtlijnen, looproutes en een duidelijke indeling. Dit zijn de 10 belangrijkste basisvormen.
1. Rechthoek
De rechthoek is misschien wel de meest toegepaste basisvorm voor een tuinontwerp. Een rechthoek zorgt voor een duidelijke indeling en dus rust in het ontwerp, maar kan ook wat statisch zijn. Meerdere rechthoeken kunnen goed haaks op elkaar gezet worden, elkaar overlappen of, voor een speelser effect, gecombineerd worden met vierkante vormen. Bekijk een voorbeeld van een overzichtelijke en toch speelse tuin.
LEES OOK
Ontwerp je droomtuin: zo maak je een vlekkenplan voor de tuin
2. C-lijn of halve cirkel
Een C-lijn of halve cirkel als basis geeft een ruimtelijk, open en vriendelijk effect. Hoe je dit aanpakt? Trek met een passer een C-lijn op het ontwerp. Zet de punt van de passer op een logisch punt, zoals het midden van het huis. Of laat de lijn parallel lopen aan een ronde lijn in de gevel.
3. Diagonale lijn
Een diagonale lijn is krachtig qua vormgeving en geeft richting aan het ontwerp. De hoek van de lijn bepaal je zelf, een lijn die een hoek van 25 tot 45 graden met de gevel maakt komt het mooiste uit. Probeer er een zichtlijn van te maken, met aan het eind bijvoorbeeld een tuinbankje, een mooie pot of een kunstwerk. De blik volgt dan de lijn naar het eindpunt: een goede truc om een kleine tuin groter te laten lijken. In dit tuinontwerp zie je goed het effect van diagonale lijnen.
4. S-lijn
De S-lijn is een goede basisvorm voor een niet al te aangeharkte natuurlijke tuin, omdat die voor vlakken met organische vormen zorgt. De ‘harde’ lijnen van tuin worden verzacht, met als resultaat een speelse, weelderige tuin. Combineer verschillende S-lijnen zo, dat er vlakken met een mooie vorm overblijven.
5. Ruit en driehoek
Houd je van geometrische vormen? De ruit en de driehoek zorgen voor een strak lijnenspel in de tuin. Met de ruit als basisvorm maak je ook gebruik van de diagonale lijnen in de tuin, zodat deze vorm ruimtelijk werkt. In de meeste gevallen zullen er ook halve ruiten overblijven, een driehoek dus. Pas wel op dat er niet te veel kleine driehoekjes overblijven, want dan kan het ontwerp rommelig worden.
LEES OOK
Een nieuw tuinseizoen begint hier: dit zijn de tuintrends voor 2026
6. Vierkant
Het vierkant is ook zo’n een duidelijke geometrische vorm die rustig overkomt. De vorm is statisch en niet zo ruimtelijk en daarom niet altijd geschikt voor een kleine tuin. In een grote tuin kan een vierkant juist gebruikt worden om structuur te geven aan het ontwerp. Een vierkant is ook goed te gebruiken als contrast met ronde lijnen. Let op dat je niet te veel symmetrie in de tuin krijgt, want dit kan uiteindelijk saai zijn.
7. Ovaal
Het ovaal is een bijzondere, speelse vorm voor de tuin, met meer mogelijkheden dan met een ronde vorm. Een ovaal kan heel smal zijn of juist bijna rond. Het nadeel van een ovale vorm kan zijn dat er minder mooi gevormde stukken tuin overblijven, al kun je dit met weelderige beplanting camoufleren. Vooral met een langgerekt ovaal maak je gebruik van de diagonale lijnen in de tuin.
8. Cirkel
De cirkel is een krachtige geometrische vorm in de tuin. Zeker in een kleine tuin werkt een cirkelvormig gazon of terras in het midden zeer ruimtelijk. De ronde lijnen zijn zowel naar buiten als naar binnen gericht, en je wordt vanzelf naar het middelpunt getrokken. Teken de cirkel zo, dat er langs de randen voldoende ruimte overblijft voor beplanting. In de hoeken van de tuin is dan nog extra ruimte voor bijvoorbeeld een klein schaduwterras of een vijver. Overlappende cirkels zijn in een grotere tuin ook goed voor een ruimtelijk effect.
9. Kruisende lijnen
Kruisende lijnen zijn een prima keuze voor strak ontwerp, bijvoorbeeld met buxushaagjes. In de middeleeuwse kruidentuinen en ook in Renaissance-tuinen zie je deze vorm veel terug, vaak met een duidelijk centraal punt in de vorm van een put of een zonnewijzer. Een basis in de vorm van een kruis zorgt voor een symmetrische vlakverdeling als de lijnen in het midden van het perceel bij elkaar komen. Voor een net even anders-dan-anders effect kun je het ‘kruispunt’ het midden plaatsen. Zo’n indeling is ook geschikt voor een ontwerp met grote vlakken.
LEES OOK
Plons! 3x buitenkijken in tuinen met een zwemvijver
10. Smalle vakken als coulisse
Een aantal lange, parallel lopende lijnen zorgen voor coulissen, dé manier om de tuin spannender te maken doordat je niet meteen alles ziet. Je kunt bijvoorbeeld werken met hagen of een flinke struik of boom. Deze basisvorm wordt niet zoveel gebruikt, maar is met een mooie invulling heel verrassend in de tuin. Als de smalle vakken parallel lopen aan de gevel van het huis, ontstaat er echt een coulissewerking. Het is ook mogelijk om de lijnen haaks op de gevel te zetten, de tuin zal dan langer lijken. Combineer – voor nog meer verrassingen – lange, smalle vakken op een aantal plekken met een dwarslijn of zelfs met een cirkel.
Aan de slag met de basisvormen
Heb je al een beetje een idee gekregen van de basisvormen? Dan wordt het nu tijd om met je tuinontwerp aan de slag te gaan:
Maak een plattegrond van de tuin, dit hoeft niet heel professioneel: als de afmetingen en de vorm maar kloppen.
Teken een van de tien basisvormen in op het ontwerp of werk met uitgeknipte stukjes karton.
Let op de verhoudingen, maak de vormen zeker niet te klein.
Experimenteer met vormen die elkaar overlappen of met diverse combinaties van basisvormen.
Kun je wel wat hulp en inspiratie voor de tuin gebruiken? Schrijf je dan in voor de vtwonen cursus Ontwerp je droomtuin!
