Minder is meer: verhoog je (woon)geluk met deze tips van experts voor minimalistisch leven

Het is intussen tien jaar geleden dat de eerste film werd uitgebracht. Is er veel veranderd? ‘Ja en nee. Tien jaar geleden voelde minimalisme bijna rebels. Het was tegen de cultuur in om te suggereren dat meer spullen hebben misschien niet het antwoord was. Vandaag is het woord ‘minimalisme’ overal: op Pinterestborden, in modecampagnes, in architectuurtijdschriften. Wat niet is veranderd: onze cultuur is nog steeds geobsedeerd door méér. Meer productiviteit, meer upgrades, meer volgers, meer vierkante meters. De noodzaak voor een tegengeluid is volgens mij nu groter. Mensen zijn overweldigd, niet alleen fysiek, maar ook digitaal, financieel en emotioneel. Ze willen niet alleen een opgeruimd huis, maar ook ademruimte en verwijderen wat hen niet langer dient. Je kunt stellen dat minimalisme volwassen is geworden. Het gaat niet langer alleen over witte muren, maar over innerlijke ruimte.’

Wat betekent minimalisme voor jou? ‘Minimalisme gaat niet om niets bezitten. Het gaat om bewust bezitten. Zo ontstaat helderheid. Toen ik overtollige bezittingen verwijderde, ontdekte ik dat ik ook overtollige angst had verwijderd. Toen ik stopte met zoeken naar meer, herontdekte ik tevredenheid. Minimalisme verbeterde mijn relaties, financiën, gezondheid en creativiteit. Puur omdat ik minder afleiding had. Minder rommel, meer aanwezigheid.’

Hoe woon jij minimalistisch? ‘Mijn huis is niet leeg, maar kalm. Je zult geen stapels ongebruikte spullen vinden. Alles in mijn huis dient een doel of vergroot mijn vreugde. Er is natuurlijk licht, open ruimte, een paar zorgvuldig gekozen meubels, boeken die ik daadwerkelijk lees en een keuken waarin alles wordt gebruikt. Mijn huis is niet ingericht om indruk te maken op iemand, maar om mijn leven te ondersteunen. Ik wil er een omgeving creëren die wrijving vermindert. Wanneer mijn ruimte rustig is, is mijn geest dat ook.’

Kun je een designliefhebber zijn en toch minimalistisch leven? ‘Design en minimalisme zijn geen tegenpolen. Minimalisme betekent niet dat je schoonheid afwijst, maar dat je die zorgvuldig samenstelt. In plaats van veel trendy stukken te kopen, geef ik de voorkeur aan een paar items die echt resoneren. Kies tijdloos boven trendy. Kwaliteit boven kwantiteit. En geef elk object ademruimte. Een enkele prachtige stoel in een open kamer kan meer impact hebben dan tien concurrerende elementen. Minimalisme komt design ten goede, omdat het afleiding wegneemt.’

Hoe kun je jezelf beschermen tegen alle verleiding en marketingtrucs? ‘Marketing is ontworpen om ontevredenheid te creëren. Het fluistert: je bent incompleet, je hebt dit nodig, je leven wordt beter als... De beste verdediging is bewustzijn. Pauzeer voordat je iets wilt kopen en vraag jezelf af of je volgende week ook blij zult zijn met deze beslissing. Nog een tip: schrijf je uit nieuwsbrieven en ontvolg. Kortom: verminder de blootstelling.’

Welke kleine stap kunnen lezers vandaag zetten? ‘Maak één lade leeg. Niet je hele huis. Eén lade. Haal alles eruit, bewaar alleen wat nuttig of betekenisvol is en leg minder terug dan je eruit haalde. Zo’n kleine actie brengt je al een vrij gevoel. Minimalisme gaat er niet om je leven in één keer te transformeren. Het gaat om vandaag één bewuste beslissing nemen. En morgen nog één.’

Wat is cruciaal om een microhuis leefbaar te maken? ‘Er zijn praktische elementen zoals voldoende daglicht en ventilatie; je wilt geen condensatie of schimmelgroei. Ook al is de ruimte piepklein, alles wat jij belangrijk vindt, moet aanwezig zijn. Daarom voorzag ik mijn huis Love2 House van een grote koelkast, een grote tafel, een bed en luidsprekers. Je hoeft niet alles tot het absolute minimum weg te strepen, je moet vooral goed kiezen. Geef dat waar je van houdt een duidelijke plaats. Zo maakte ik in mijn microwoning plek voor mijn boeken en lp’s. Geïnspireerd door architect Mies van der Rohe bracht ik mijn collectie terug tot precies driehonderd stuks.’

Wat trekt je persoonlijk aan in het ontwerpen van kleine huizen? ‘Het is geen specialisatie, ik ontwerp projecten van verschillende schaal. Mijn fascinatie voor compact wonen begon met het ontwerp van Love House. Ook de Japanse klassieker Hōjōki van Kamo no Chōmei heeft me enorm beïnvloed. De auteur bouwde een hut van ongeveer 9 vierkante meter in de bergen van Hino. Hij beschrijft hoe hij daar at, rustte en sliep, maar ook hoe hij zich verdiepte in literatuur, muziek en religie. ‘Wie kan het begrijpen zonder er te wonen?’, schreef hij. Je moet inderdaad zelf zo wonen om de charme te ervaren.’

Hoe sturen Japanse tradities jouw visie op klein wonen? ‘Het idee dat je in een kleine ruimte een rijk en creatief leven kunt leiden, zoals Kamo no Chōmei beschrijft, past volgens mij heel erg bij de Japanse cultuur. Tijdens de Edo-periode (1603-1868, red.) leefden veel stedelingen in een zogenaamde 9-shaku 2-ken ura-nagaya, een traditionele volkswoning in een achterafsteeg. Daar woonde een gezin van vier personen op een oppervlakte van slechts 9 vierkante meter. Mijn vrouw liet me de beschrijvingen en illustraties zien. Dat gaf de doorslag om ons huis toch geen tweede verdieping te geven: we beseften dat onze 19 vierkante meter voor twee personen voldoende is.’

Hoe maak je een kleine ruimte groter? ‘Speel met illusies en verhoudingen. In mijn eigen woning, Love2 House, is het plafond ongeveer 7 meter, een psychologische truc. Omdat je als mens een ruimte horizontaal scant, valt zo’n hoog plafond buiten je gezichtsveld. Daardoor ervaar je de ruimte groter dan deze eigenlijk is. Bij Love House ontwierp ik de trap lang genoeg, zodat het lijkt dat deze eindeloos doorloopt. Bij binnenkomst zie je de buitentrap omhoog buigen, maar je kunt het einde niet zien.’

Vanwaar de naam Love House voor de twee microwoningen die je ontwierp? ‘In beide gevallen was de opdrachtgever mijn vrouw. Toch is die naam niet romantisch van aard, maar spiritueel. Op elk stukje grond op aarde zijn alle basiselementen van de natuur aanwezig, zelfs op een heel klein perceel. Elke plek is, als het ware, geliefd door het universum, vandaar de naam Love House. Daarom krijgt de natuur ook een duidelijke plek in mijn ontwerpen. Zo heeft Love2 House een buitenbad en kun je ’s nachts, onder het dakraam, vanuit je bed naar de sterren kijken. Toen mijn vrouw ’s ochtends voor het eerst wakker werd in ons huis en de wolken voorbij zag drijven in de blauwe lucht, voelde ze zich intens gelukkig.’

Wat betekent minimalisme voor jou? ‘Het elimineren van het overbodige en de terugkeer naar de essentie. Minimalisme in kunst en architectuur wordt vaak geassocieerd met wit, weinig, steriel, klinisch, kil en koud, dat is de mainstream associatie. Voor mij is minimalisme juist iets energetisch; het gaat om veel meer dan alleen het visuele. Ik geloof sterk in de transformatieve kracht van een ruimte. In onze maatschappij staat bijna alles in het teken van het visuele. Er is zo veel te zien, dat andere zintuigen ondergesneeuwd raken. Wanneer ik een ruimte ontwerp, vraag ik mezelf af: wat wil je voelen wanneer je een theehuis, galerie of woning binnenloopt? Dat gevoel wil ik sturen met mijn ontwerp. Zo ontstaat rust en een moment van écht aanwezig zijn.’

Kun je daar een voorbeeld van geven? ‘Kukai, een theehuis in Antwerpen. Achterin is een interpretatie van een tatami-ruimte waar je je schoenen moet uitdoen, iets wat in onze cultuur niet vanzelfsprekend is. Visueel oogt de plek niet uitgesproken Japans, maar zo ontstaat wel een beleving. Mijn minimalisme is vooral een uitnodiging om te landen in het hier en nu, de focus te verleggen van de omgeving naar je binnenwereld. Zodat je voelt: hier kan ik onthaasten, weg van de complexiteit en de prikkels. Daardoor word je minder afgeleid en ga je als vanzelf het moment intenser beleven. De matcha bleef dezelfde, maar bezoekers ervaren die in het nieuwe interieur vanuit een dieper gevoel.’

Op welke manier brengt minimalisme je terug naar jezelf? ‘We leven vandaag in een hoog tempo en willen overal en altijd aanwezig zijn. Dat is prima, zolang er voldoende momenten zijn waarop je kunt opladen zonder afleiding. Er wordt continu gestreden om onze aandacht; die wordt gemanipuleerd en gekaapt, omdat ze geld waard is. Precies daarom is die innerlijke aandacht zo belangrijk. Wat wil jij nu zelf? Mijn projecten gaan om het terugkeren naar jouw beleving van het leven. Minimalisme betekent voor mij vertragen, zuiveren en bewuster zijn, zodat je je aandacht zelf kunt sturen en weer in je kracht staat.’

Hoe creëer je zo’n plek die ontprikkelt en ruimte voor introspectie toelaat? ‘Ik werk intuïtief. Elk project is maatwerk. Toch is er een patroon. Ik vertrek altijd vanuit de situatie: wat is de kracht van de ruimte? Welke architecturale eigenschappen zorgen ervoor dat je volledig in het moment kunt zijn? Wat elimineren we om die rust te creëren? In mijn ontwerp Still Rooms zijn maar drie dingen: een ligbed, schrijftablet en leegte. De ruimtelijke energie brengt je aandacht naar jouw nood van het moment. Daarnaast dragen rustige kleuren en aardse materialen bij aan de serene sfeer.’

Heb je nog tips zonder dat je je interieur helemaal moet omgooien? ‘Er bestaan geen universele stappenplannen, alles begint bij jezelf. Waar laad je thuis van op? Een kop thee ’s ochtends? Hoe vind je rust? Koester die dagelijkse rituelen en geef ze een vaste plek in huis. Vertaal ze naar een kleine setting en maak er een sacred place van met bijvoorbeeld een mooie theepot, kaars, fijne geur of fauteuil bij het raam. Het gaat erom aandacht te geven aan wat jij belangrijk vindt, om een intiem moment met jezelf te claimen. Ook als er kinderen rondlopen of je overuren maakt.’

Twee-in-een

Bespaar ruimte met een multifunctioneel meubel.

Modulair wonder

Systemen die je makkelijk kunt uitbreiden, stapelen en verplaatsen.

Orde op zaken

Veel groen of een buitenkeuken, ook op het balkon.

Licht lichter

Draagbare lampen: overal sfeer, geen gedoe met snoeren.

Aan de haak

Laat niets slingeren, hang het aan de kapstok.

Lekker flexibel

Klap de tafel open wanneer je hem nodig hebt.

Stapelgek

Noem het nesting of stapelen: ruimte bespaar je zo.

Eenvoud siert

Form follows function is ook decoratief.

Op rolletjes

Minder meubels, maar wel mobiel en dus overal inzetbaar.

Tips

Een laag meubel dat verdwijnt achter de bank zorgt voor extra opbergruimte zonder dat het visueel hindert. Het interieur oogt toch luchtig.

Tips

Combineer open met gesloten vakken voor meer ruimtelijkheid. Niet elk vak hoeft gevuld.

Tip

Een halfhoog muurtje geeft rust en structuur aan een compacte, open ruimte. De keuken krijgt zo een eigen zone, maar blijft verbonden met de eetkamer. Daarnaast laat het daglicht zich dieper door het interieur verspreiden.

Tip

Dit houten meubel brengt een Japanse sfeer in huis. Je kunt er mooie items op uitstallen én in opbergen. Door de lage hoogte kan hij ook prima voor het grote raam staan.

Draai de focus om: wat mag blijven? ‘De grootste fout is focussen op wat er weg móét. Richt je liever op wat je wilt houden. Pak een item vast en vraag je af: word ik hier oprecht blij van?’

Geef elk item een ‘vast adres’: ‘Slingeren er vaak spullen rond? Dat komt meestal omdat ze geen vaste plek hebben. Alleen met een goed systeem, afgestemd op jouw behoeften, kun je gewoontes echt veranderen.’

Trap niet in de opbergdozen-val: ‘Nieuwe manden en dozen kopen voelt als opruimen, maar eigenlijk ben je dan rommel aan het organiseren. Ontspullen komt altijd vóór het opbergen. Pas als je weet wat je overhoudt, kijk je welke opberger en plek geschikt is.’

Bewaar emotie voor het laatst: ‘Begin nooit je opruimreis bij de erfstukken of fotoboeken. Start bij de makkelijke categorieën, zoals kleding, boeken of de keuken. Tegen de tijd dat je bij de sentimentele items bent, kun je veel beter aanvoelen wat echt waardevol is.’

Focus op je eigen opruimproces: ‘Erger je je aan de spullen van je partner of kinderen? Stop met forceren. Begin bij je eigen spullen. Wanneer zij zien hoeveel rust en energie het jou oplevert, werkt dat vaak aanstekelijk.’

Kies voor jezelf: ‘Aan veel spullen hangen verhalen uit het verleden. Opruimen gaat over kiezen voor jezelf en de persoon die je nu bent. Vraag je af: ben ik dat nog? Zo ontstaat er letterlijk en figuurlijk ruimte voor nieuwe energie en creativiteit.’