(Interieur)ontwerper en kunstenaar
Daniel Costa
Gevestigd in Zuid-Tirol, creëert Daniel op het snijvlak van design, ambacht en kunst. Hij studeerde aan de Design Academie in Eindhoven, was creatief assistent van Lidewij Edelkoort en werkt vandaag zowel in opdracht (voor onder andere Kvadrat) als onder zijn eigen naam.
Waarom is textiel, en wol in het bijzonder, zo belangrijk voor jou?
‘Ik heb een aangeboren liefde voor wol en allerlei soorten dierlijke en plantaardige vezels, omdat ze zo sterk verbonden zijn met het landschap. Neem wol van de jak, het dier fascineert me, maar ook de mensen die deze wol gebruiken en op hoge hoogte kunnen overleven. Zelf kom ik ook uit de bergen, daardoor voelen zulke ruwe vezels aan als thuis. Ik werk graag in Nepal. Die mix van gelijkenissen en verschillen in landschap en cultuur prikkelt me. De ambacht die thuis verloren is gegaan, leeft daar nog volop. Zo kan ik ook mijn voorouders beter begrijpen.’
Wat is er zo anders aan de wol van een jak?
‘Of het nu schapenwol of brandnetel is, ik wil altijd de inherente kwaliteit van de vezel begrijpen en daarop inspelen. Het mooie van jakwol, bijvoorbeeld, is dat de jak minstens twee soorten haar heeft: een zeer grove, uitwendige beschermhaar en een heel zachte, donsachtige ondervacht. Vroeger hadden schapen ook deze verschillende soorten haar, maar die zijn er in de loop van eeuwen uitgefokt. Het contrast tussen de twee kwaliteiten en texturen vind ik fantastisch. Doorgaans wordt het grove haar weggegooid of er wordt touw van gemaakt, ik probeer beide te verwerken in dekens of wandkleden. Ambacht boeit me wanneer het kan evolueren: technieken andersom denken, nieuwe vezels combineren en manipuleren, zodat het van nu wordt.’
Hoe verklaar jij dat onze lokale wol ongebruikt blijft liggen?
‘Nu ik in de interieurbranche werk, begrijp ik beter waarom wol van de markt wordt verdrongen. De eindgebruiker heeft hoge technische verwachtingen: stof moet zacht zijn, supersterk, makkelijk schoon te maken en mag geen vlek krijgen als je erop morst. Dan kom je snel uit bij kunstvezels. We staan ook niet meer toe dat een materiaal leeft en veroudert. En dan zijn er de strenge voorschriften: alles moet brandvertragend zijn en doordrenkt met allerlei stoffen, passend bij de eisen van de horeca of hotelindustrie. Grote bedrijven kunnen wol misschien wel op die strenge manier verwerken, voor kleinschalige, ambachtelijke producties van wol is dat moeilijk.’
Je werkte al met ambachtslui over de hele wereld. Zijn er grote verschillen?
‘Werken met wol lijkt overal op elkaar. Ik begon in India, maar voelde me beter in Nepal door de ruigere materialen. In sommige gebieden houden families schapen en spinnen ze wol als onderdeel van het leven, niet als beroep. Dat vind ik mooi, maar het verdwijnt helaas langzaam uit de samenleving. In mijn bergen kennen we loden, een traditioneel geweven, gevilt wollen textiel, dat jagers en boeren gebruikten. In Nepal bestaat een vergelijkbare techniek, dikker en ruiger. Zulke parallellen boeien me: bescherming tegen harde landschappen leidt tot sterk, weerbestendig textiel.’
Kan textiel nog altijd ons welzijn verhogen?
‘Bescherming is nog steeds iets waar we als mensen naar zoeken: geruststellend, verwarmend textiel is een basisbehoefte. Niet alleen hard klimaat, ook andere harde leefomstandigheden of politieke situaties doen ons verlangen naar de geborgenheid van textiel. Tactiliteit is essentieel in mijn werk. Zo verwerkte ik brandnetelvezel tot bad- en bedlinnen. Enkel behandeld met as en aarde, had deze vezel vijfhonderd jaar geleden hetzelfde kunnen zijn. De stof is wat ruw en kriebelt, maar alles extreem zacht maken vind ik niet interessant; contrast is mooi.’
“Deze vezel had vijfhonderd jaar geleden hetzelfde kunnen zijn”
Ontwerper
Christien Meindertsma
Het onderzoek naar productieketens en materialen is voor de Nederlandse ontwerper al even belangrijk als het eindproduct. Haar innovatieve werk is opgenomen in collecties van MoMA, V&A en Vitra Design Museum.
Waarom is wol zo’n interessante grondstof?
‘Ik houd van materialen waarmee we een verleden hebben, die horen bij de grond waar we wonen. Wol is zo’n mooi materiaal met geweldige eigenschappen: zacht, sterk en warm. Na mijn afstuderen maakte ik een trui met de wol van één enkel schaap. Dat ene schaap bepaalde hoe je trui eruitzag. Hoewel de One Sheep Sweater vooral een conceptueel project was, bracht het me voor het eerst in contact met wol. Ik werkte daarna met heel wat andere materialen, zoals vlas en linnen, maar de interesse voor wol is altijd gebleven.’
Wat is er sinds je eerste projecten met wol veranderd?
‘Er is meer bewustzijn gekomen. Steeds meer mensen werken met lokale wol, een mooie ontwikkeling. Je hebt die collectieve inspanning nodig om verandering teweeg te brengen. Het moeilijkste blijft de industrie in beweging krijgen. Wat goedkoop en gemakkelijk verkrijgbaar is, heeft altijd de voorkeur: synthetische materialen dus, maar ook wol uit Nieuw-Zeeland. Die is goedkoper door de grootschalige productie daar. De wil om met lokale wol te werken is er vaak wel, maar het proces is duur en complex. Toen ik startte met Rotterdamse wol, kreeg ik van de Nederlandse wolverwerkende industrie zelfs te horen dat onze wol ‘niet goed genoeg’ was. Hij heeft een kriebelige reputatie, maar voor een vloerkleed blijkt de kwaliteit super. Toen ik ermee aan de slag ging, ontdekte ik dat er helemaal niets mis mee was.’
Als we de berg wol écht willen opwerken, hebben we de industrie nodig. Jij werkt aan een oplossing?
‘Tijdens mijn onderzoek naar Rotterdamse wol en de verwerkende industrie miste ik een methode om wol tot driedimensionale vormen te bewerken. Met de hand kan dat wel, maar niet industrieel. Uiteindelijk belandde ik bij een techniek die doet denken aan 3D-printen, waarbij een naald de lontwol vilt. Het vernieuwende is dat je van een zacht materiaal iets hards en sterks kunt maken, zonder toevoeging van lijm of water. Mijn eerste versie maakte blokken en een soort schuimige 3D-vormpjes. Uiteindelijk belandde ik bij het bedrijf Tools for Technology dat robotkoppen op maat ontwikkelt. Samen hebben we de machine steeds verbeterd. We kunnen bijna alles maken. Zo printten we al een complete bank, een proces van drie weken, waarbij ik het apparaat continu moest monitoren. Nu onderzoeken we hoe de machine sneller en zelfstandiger kan werken. We zitten nog midden in de innovatiefase: dit verhaal is pas begonnen.’
Jij hebt goede hoop voor de toekomst van onze wol?
‘Absoluut. Ik denk dat er nog superveel mogelijkheden zijn, zowel artisanale als industriële. Elk onderzoek kan nieuwe richtingen openen, zolang we maar werken vanuit de logica van het materiaal. Het is best absurd: een prachtig, natuurlijke product wordt weggegooid, terwijl we het vervangen door vervuilende, kwalitatief mindere alternatieven.’
“De wil om met lokale wol te werken is er vaak wel, maar het proces is duur en complex”
Kunstenaar
Claudy Jongstra
Claudy staat bekend om haar grootschalige textielkunstwerken en architecturale installaties. In 2022 lanceerde ze ook een textiellabel. Vanuit haar biodynamische boerderij in Friesland werkt ze met oude vilttechnieken en lokaal geteelde verfplanten.
Je wolkunst is te zien in expo’s in Roermond én Madrid. Wat zien we daar?
‘Aan de hand van honderden archiefstukken zie je alle ontwikkelingen van de afgelopen dertig jaar: van de eerste patronen tot kleurkeuzes. Zo valt de stijlbreuk van felle kleuren naar natuurlijke tinten op. Logisch dat mijn werk ook in Spanje te zien is; Spanje was jarenlang de grootste wolproducent. Zelf heb ik ook met Spaanse wol gewerkt. Ik werk altijd met kuddes die aan natuurlijke begrazing doen, die werken aan ecosystemen, maar eigenlijk ook aan sociale systemen. In zulke maakgemeenschappen is de hele omgeving betrokken: een weefwerk waarin alles met elkaar verbonden is.’
Je omschrijft jezelf als artist-activist. Wat bedoel je daarmee?
‘Overal waar mensen zich vestigden, beginnen ze dingen te maken. Of het nu textiel, keramiek of hout is, ik ervaar verwantschap met alles wat handelingen vraagt. Wanneer iets met de hand gebeurt, zit er een verhaal in, een gevoel, verbinding. Dat verliezen we als maatschappij op grote schaal. Massaproductie heeft de menselijke afdruk zeldzaam gemaakt. Hotels, winkelketens, koffietentjes: alles ziet er hetzelfde uit. Maar bij perfectie voel je niets. De menselijke aarzeling van ambacht zorgt juist voor diversiteit en schoonheid. Op mijn boerderij in Friesland doe ik het anders: processen gaan over traagheid en aandacht. Kunst zet ik in om mensen te prikkelen, wakker te maken, andere denkrichtingen te laten zien en alle zintuigen aan te spreken.’
Verklaart dit de hernieuwde interesse in lokale wol?
‘Er is verlangen naar een andere manier van leven en werken, maar velen weten niet hoe. Veel ambachtelijke plekken ontstaan, maar verdwijnen net zo snel. De overheid kan daar een belangrijke rol in spelen. In Frankrijk blazen ze lokale weefdorpen nieuw leven in, in Japan worden de oude verfhuizen enorm beschermd. Wat ondersteuning in de beginfase van een ambachtelijke carrière zou ook bij ons enorm helpen.’
Met Loads Collection, opgericht met je zoon, wil je meedraaien in het reguliere circuit.
‘De textielwereld is moeilijk. De synthetische verf voor textiel vervuilt twintig procent van het water op onze planeet. Daarom willen we met Load Collection enkel natuurlijke materialen gebruiken, plantaardig gekleurd en met een ethische keten. We zijn het eerste textielmerk dat een Demeter-keurmerk heeft gekregen. Naast duurzame en regeneratieve productie, verbinden we ons ook aan sociale en onderwijsprojecten. We hebben een vaste collectie en ontwikkelen gordijnen, tafelkleden en kussens voor projecten.’
Was je je al bewust van die bredere context toen je met wol begon?
‘Ik had geen idee. Pas toen ik was afgestudeerd als modeontwerper, zag ik die enorme vervuiling en ondervond ik de opgejaagde aard van de modebranche. Dat bracht wol op mijn pad. Op een expo zag ik een Yurt en was totaal van de kaart: het nomadische huis van wol had eeuwenlang mensen warm én koel gehouden. Sindsdien heb ik wol niet meer losgelaten. Zelfreinigend, akoestisch, temperatuurregulerend: wol is briljant in alles.’
“Zelfreinigend, akoestisch, temperatuurregulerend: wol is briljant in alles”
De opvallendste trends met wol in het interieur
Creatief en veelzijdig. De revival van wol in het interieur heeft vele gedaantes.
Trend 1: een lokaal verhaal
Met wol als grondstof is het hele maakproces lokaal in handen: van schaap en draad tot eindproduct.
Warm licht
Het Australische Studio Truly Truly, gevestigd in Nederland, ontwierp de lamp Big Glow voor Rakumba. De armatuur is vervaardigd uit Australische wol en een plantaardige, composteerbare vezel. Het volledige productieproces – van wol scheren tot de assemblage – vindt plaats in Victoria, Australië. rakumba.com.au
Kleine voetafdruk
Céline Lambrechts wil met haar label een ecologisch antwoord bieden op de vervuilende textielindustrie. Haar ontwerpen weeft ze met lokale wol op een traditionele manier. De basis van haar lampen zijn gemaakt van Belgische klei door keramiste Mien Jochems. lamatelier.be
Trend 2: de wollen deken
Weg met polyester: een tijdloos alternatief voor de alom aanwezige fleeceplaids.
Wol van hier
Blàt is een project van ontwerper An Gilies en Céline Lambrechts, ondersteund door Vlaanderen Circulair. Met lokale partners onderzoeken ze toepassingen voor wol in het interieur. De eerste collectie bestaat uit plaids geweven van honderd procent Belgische wol. Bles Dusk € 1250,-. blat.design
Net als toen
Wolwevers weven hun dekens op een historisch weefgetouw in het Weverijmuseum Geldrop. Het Kempische heideschaap, waar de wol van komt, graast vlak bij het museum in de velden. Deken Leo is een dubbelweefsel, een klassiek dekenpatroon. 205x135 cm (lxb). wolwevers.com
Trend 3: herwonnen vezels
Van afgedankte schapenwol tot vergeten truien, dit materiaal laat zich moeiteloos hergebruiken.Trend 3:
Een mouw aan passen
Textielontwerpster Louise Richard vilt versleten wollen kleding tot nieuwe interieurobjecten, zoals wandkleden, stoelkussens, placemats en kussenhoezen. De stukken kleurige kleding verwerkt ze met nieuwe, witte wol uit Frankrijk die anders ook weggegooid zou worden. louiserichard.net
Wolplamuur
Gaten of vlekken in een wollen deken, vloerkleed of trui verdwijnen met Woolfiller. Met wol en een viltnaald vilt je zelf leuke vormen en kleuren. In een kit zit 25 gram wol, genoeg om een oppervlak van 25x30 cm te vilten. € 19,95. woolfiller.com
Sterke vorm
De ruwe, stugge wol van Britse Herdwick‑ en Welsh Mountain‑schapen is lastig te verwerken en te verven. Om deze bijzondere grondstof een bestemming te geven, ontwikkelden Justin en Hannah Floyd Solidwool: een composietmateriaal op basis van wol en biobased hars. De collectie omvat stoelen, bijzettafels en placemats, en is exclusief online verkrijgbaar. solidwool.com
Van eigen bodem
De principes van bioregionaal design, gerealiseerd op grote schaal. Met de collectie Racines laat het Franse label Élitis zien dat het mogelijk is. De volledig in Frankrijk geproduceerde collectie kwam tot stand in samenwerking met het design research lab van Atelier Luma. elitis.fr
Trend 4: vernieuwde textuur
Traditie ontmoet technologie, wol wordt opnieuw uitgevonden.
